Post-modern Ngu Ai Prat Nnan De

DAW II

Sape shalat ai amu gaw post-modern prat a majaw ndai tsaban 21 hta yak hkak dut dang lam ni mai nga na kun? ngu ai laika ga ngau hpe ka nga nngai.

Dai majaw, tsaban 21 ngu ai prat hta post-modern lai hte hkawm sa nga ai shinggyim masha ni a manawt dingsawt hpe hka ja ra mat sai. Raitim, ndai post-modern lai hpe kadai wa mung hkrak ngu ntsun dan lu nga ai . Postmodern ngu ai gaw ndai she re, ngu tsun ai lu ai wa gaw, bawm hkam da ai pa hpe lai di shangun ai hte bung nga ai. Raitim, kadun ai hku tsun ga nga yang, post-modern ngu ai gaw Modern prat a hpang na nga sat nga sa htunglai sat lawat ni hpe tsun ai re ngu nna ga pat pat ai mai nga ai. Rai gaw rai sa, shinggyim nga pra lam magup hpe daw hte daw bai  htai shamyan ra nga ai. Dai majaw, shawng na DAW I hta Modern prat a lam hpe loi mi ga hpaw hpaw da ni ai.

Post-modern gaw, makam masham hte nawku htung masa, kyang lailen hte kanawn mazum matut mahkai ai ladat, hpungtang hpaji hte jak hpaji a ka-up kahprwi ai atsam hte ganghkau hpat wat nga yawng dang hta hpe yu chyoi myit sawn ai lam, mungkan hkyawm hpaga, matut mahkai, (global economy, connectivity, consumerism), byin nga ai htunglai maka kum la a dawng pru wa ai shingnang hpe htai dan taw ai lam sha rai nga ai. Raitim, post-modern prat hta kanawn mazum hte makam masham lam hpe gaw tsun na nau wa n yak nga ai majaw lawu na hku tsun mayu nngai.

Makam masham lam: Post-modern prat hta nawku htung shagu a mai kaja ai lam yawng hpe hkap la ai. Gara nawku htung hta mung kaja ai lam ni nga ai zawn n kaja ai lam ni mung nga ai hpe kam ai. Tinang hte htuk manu jang gara htung hpe mung hkan sa na n yak dum ai. Htunghkring, amyu, rusai hte madang ginhka ai lam n galaw ai. Gara htunghkring hpe mung kaja ai lam ni nga ai hpe hkap la ai zawn, gara amyu chyang hpraw kaji kadun hpe ahkyak ntawn ai. Masha shagu gaw shi a shara hte shi manu dan ai lam hpe mung hkap la nga ai. Dai majaw, post-modern prat hpe pluralistic society and culture diversity mung tsun ma ai.

Htunghkring hku hkan ai makam masham hpe church base tradition nga ma ai. Galoi hkaw ai tara mung Yesu ma ni hpe tsaw ra ai, kade lang hkaw timung Yesu shamai shatsai ai dai chyu tsun gayin taw nga ai nga ma ai. Ndai hte seng nna, Singapore, Malaysia hte Thai hkan du nga ai wunpawng ramma ni grau chye na hkawn  hkrang let hkam sha yu na sai ngu kam ai. Tinang amyu ga shaga ai hpung hpe gaw sharawng tim, nawku hpung gaw htunghkring hte amyu hpe madung dat ai  hpe mu na re. Hkaw ai tara ni mung shakut ra ai, sharang ra ai, n gun dat ra ai, arang bang ra ai hte chyum laika kaw ka da ai hpe shingdaw nna htawn tsun na rai nga ai. Dai majaw nkau mi gaw Wenyi n gun nlu ai nga nna kaga nawku hpawng de sa mat ai ni law law nga na hpe kam ai.

Poidaw sha ngut jang matsan ai ni hpe karum na alu galoi mung hta nga tim, nawku hpung hta dai alu hte masha kade hpa gara hku karum sai gaw galoi nchye lu ai. Alu bang ai gaw Sasana a matu re nga tim, gara kaw hpa baw Sasana hpe gara hku galaw nga ai lam nau nna lu na re. Dai majaw Nawku hpung gaw sara ni hpe arawng shatsaw ya ai amu sha re nga ai ni mung nga ai. Dai hte maren Chyum Laika hta rawng ai Yubak a lam, Bai hkrung rawt na lam, Nga rai hte Sumsing mungdan a lam hpe post-modern na ni hkrak nchye na nhkawn hkrang ai nga ma ai. Tsun dan ai hpe chye na ai zawn nga tim, gara hku byin nna kaning rai wa na hpe ung ang ai. Dai lam ni gaw Dakkasu hpaji a Science, Biology, Physics lam ni hte mung matut nga ai nga ma ai. Dakkasu e sharin ai hpaji gaw prove galaw nna mahtai tam ai hpaji (e.g baw machyi yang paracetamo sha ra ai raitm myi machyi yang gaw chloramphenicol rai ra ai hpe sharin ya nga ai. Buga kaw nga yang, hkali bu yang kumgyin si sha yang grau ai, machyi yang U shan nmai sha ai ngu ai lam ni htunghkring hku she hkam la wa tim, tsi rung kaw gaw dai hku n gun njaw nga ai. Buga kaw hpun ru hpun lap gaw tsi kaba re nga nna ahkyep jahkraw tawn nna shadu, tsing lu tim, tsi hpaji hku yu ai shaloi gaw dai hku nmai galaw nga ai. Hpun ru hpun lap ni hta dat law law rawng nga ai. Nkau dat ni kaja tim nkau dat ni gaw hkum hkrang hpe jam jau mai jaw nga ai lam sharin ya nga ai).

Thai mungdan, Ashram na Pracha Hutanuwart tsun ai, 'Buddha hpunggyi jawng ni hta, nawku htung a sharin a chyin ai gaw law hpa myit nmai rawng ai lam she sharin ya tim, shinggan Dakkasu e gaw gumhpraw gara hku tam na lam hpe n gun jaw nga ai' nga ai. Ndai lam ni gaw makam masham a chye na da ai htunghkring masa ni hte, ta tut dai ni na sak hkrung lam hte hkrup chya ang tup nbyin ai law law wa kahprai gashai hkat nga ai nga yang, nawku hpung de masha nkam sa wa sai. Karai hpe gaw hkugga tim, ta tut hkrang shapraw ai hta nawku hpung ni woi awn ai hku nrai, tinang myit hkawn ai hku hkungga nga ai.
Kanawn masum lam: Kanawn masum lam gaw asak pang hta mung hkan nga ai. Raitim, ndai kanawn mazum lam hpe social culture hku tsun mayu nga ai. Tinang a matu akyu nnga ai or tinang a sak hkrung lam hte nseng ai ni hpe kanawn na yak ai. Asak kaba nna mahkrum madup law ai ni hpe alak mi n hkungga sai. Shi a matu shi, nye a matu ngai, shi chye ai ngai chye ai nrai, shi lu ai ngai lu ai nrai, kadai mung kade a lam hkawm na grau gwi nga ai. Dai majaw Individualism ngu ai tinghkrai nga mayu ai myit grau law wa nga ai. Nang anhte amyu re hpa rai anhte hte n pawng ai ngu nmai tsun mat sai. Kanawn mazum lam gaw sai lam zawn shi hte shi bung hkat ai shada she mai pawng nga ai. Tinang hte nbung ai wa hpe shakut sharang shagrit shanem nna npawng sai, nang kam ai hku, ngai kam ai hku sak hkrung nga ai. Amyu nbung tim kanawn pyaw jang manang byin nna, kahpu kanau raitim myit masa nbung jang hpyen tai wa lu nga ai. Dai majaw, kadai hte mung nkam dang rang hkat ra hkra Universal rights hpe myit mada nga ai. Dai gaw, kadai mung kade a man ang ai hte ahkaw ahkang nga ai hpe hkungga ya ai lam rai nga ai.

Music hte Yu ngwi: Music yu ngwi gaw yawng hpe myit shapyaw ya lu ai shingni re nga tim, post-modern masha ni dai hku nrai sai. Ngai asak 40 de du wa ai shaloi, Rave ni nau nchye na n hkam sha lu ai. Ngai madat lu ai gaw 1980s hkan na Music rai nga ai. Dai hte maren, ndai prat na ni gaw 1980s hkan na music hpe madat na lagawn ai hte nchye hkam sha nga ai. Dai sha n ga, kaga amyu kade a yu ngwi raitim, tinang hte htap htuk jang ra sharawng mayu ai. Tinang hte nhtap htuk jang ncye hkam sha lawm sai. Kadai mung tinang ra sharawng ai nsen hpe Music hte nbung ai ngu nmai tsun sai. Ga shaga ai mung Music rai wa sai. Gumhpawn nna yu dat ga nga yang gaw, ndai prat na htunglai kumla sak hkrung maka hpe jaw ai n jaw ai ngu nmai daw dan je yang sai, htuk ai nhtuk ai ngu kabun kahte nga na malai, dia byin nga ai hpe wuhpung hta, amyu hta gara hku akyu nga wa hkra jai lang na ngu ai gaw woi awn ai ni a kraw e rawng ai post-modern lai rai na sai.......

Future Fuel Lies Ocean Deep [Science and Technology]

1998 ning, October 7 ya shana de Cardiff University, Wales, UK kaw galaw ai Science Festival kaw, Leeds University na Dr Ben Clennel, tsun ai ga hta la kap nna, Panglai hpungtang kata Metre 500-3000 lapran up rawng nga ai Natural Gas atawng apa a lam hpe kadun mi ka bang da mayu nga nngai. Ndai Gas ni gaw, panglai kata hta prat janat nga ai hkrung kanu Bacteria ni a majaw byin wa ai rai nga ai. 

Ndai Gas atawng ni a value gaw shawng de shinggyim masha ni jai lang kau sai dat sau ni hta htam law law kaba nga ai. Panglai ga man a kata de Metre tsa lam hku htat nna up rawng nga ai nga ai. Raitim, ndai Gas hpe jai lang akyu jashawn na matu wa, tsang ra ai daw ni law law nga ai, nga ai. Arang manu mana ma hkam ra ai lam, sung ai de Pipe dep hkra shachyaw nna shaw lang lu na matu nloi nga ai. Raitim, Japan hte American ni gaw nau nsung ai shara ni hta magam bungli hpang nga sai lam tsun dan wa ai.

Lam maga mi hku gaw, lama ndai Gas atawng hpe shaw lang kau yang, panglai ga man ni galai shai wa na lam nga kun? Dai Gas a shara kaw lama ma bai galai bang lu na kun? galai bang ga nga yang hpa baw hpe bang na, nbang yang hpa byin wa na ngu ai daw hpe tak sawn dinglik nga ma ai. Gara hku mi sawn yang sawn, Global Warming ngu ai ndai gaw, panglai kata na Gas atawng ni hpe shabyawng taw ya nga sai, nga ma ai. Nkau shara hkan, panglai hka lwi ai hpungla ni hta hka lum ai hkan du nna ndai Gas ni byawng taw nga sai. Dai gas ni byawng mat ai majaw, panglai ga man mala hka wa ai hte lamu ga nnang nawn kaba nawn ai lam, Sunami byin ai lam hte ga man n yawt nhkyeng rai wa na lam ni law law byin pru wa na sha re. Lai wa sai 7000 ning daram hta, Norway kaw ga man kalang mi nhkyen glai wa sai hpe mung mu tam ma ai. Science hpungtang hpaji rawt jat wa ai hte ndai manu dan la na zawn re ai Energy fuel hpe gaw lu tam mu sa, raitim mungkan htawm hpang a matu gaw kaja ai ngu nsun lu na kun? nga nna mung kabun gahte nga ma ai.

Global Warming gaw yawng tsun tim, ndai mungkan ga hpa byin wa na ngu ai hta, shinggyim masha ni gara hku tam lu tam sha sana ngu ai hpe grau myit lawm nga ma ai. Kaja wa nga yang, Global warming a majaw, Mungkan ga man ni amyu myi galai shai wa na lam gaw ndai Gas atawng ni hta madung na zawn rai nga ai. Dai zawn galai shai wa ai shaloi, sak hkrung nga pra nga ai ni n myit mada ai si ru mat na hte bum ni htawt mat na, lamu ga ni ga garan mat na lam ni nga ai nga ma ai. Mare kaba ni panglai kata de du mat wa na, panglai ka-ang hkan kawng ni byin wa na, bum ni nhkyeng wa na hte nmyit mada ai mungkan ga shamu shamawt ai lam jahkring hkring byin pru wa na nhpang rai dam sai nhten?
Ref: http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/166427.stm 
Scientists believe there is a vast and as yet untapped source of energy locked in mud at the bottom of the ocean.
They say frozen natural gas produced by deep sea bacteria has built up over thousands of years to provide the huge energy reserve.
Dr Ben Clennel, from the Earth sciences department at Leeds University, has made a special study of these methane ice "gas hydrates".

Dr Ben Clennel: "There is twice as much energy"

Speaking at the British Association Science Festival being held at Cardiff University, he said: "If you add together the energy content of all the conventional fossil fuels - that's oil, gas and coal - and you compare it with the energy content in natural gas hydrates, you find that there is about twice as much energy potentially available in natural gas hydrates than there is for all the fossil fuel resources that have been exploited in the past. And we think we can exploit that in the future."
Gas hydrates are effectively frozen mixtures of ice and water sitting in mud a few metres below the ocean floor in a layer a few hundred metres thick.
They are found in both low and high latitudes, and there are believed to be concentrated fields of the ice off the Shetland Isles.
But exploiting gas hydrates presents a major challenge because they are difficult to reach.

Dr Clennel: "It's a big technological challenge"

"Gas hydrates are only found within the sediments under the deep oceans at water depths of between 500 and 3,000 metres. And that's very inaccessible," said Dr Clennel.
"The only way we can tap into them is by dangling a very long drill pipe from a ship and then drilling through the sediments into the gas hydrate layer and then to the layer of gas that's tapped underneath."
Dr Clennel said Japan and the United States are already investing millions of dollars investigating the technology.
He said scientists hope to drill straight through the frozen layer to reach the easily extractable gas bubbles, but warned there are dangers as well as benefits associated with gas hydrates.
If global warming raised the temperature of the sea to an extent where the frozen methane melted, huge amounts of gas would be released into the atmosphere.
Methane is a greenhouse gas 10-times more powerful than carbon dioxide, and its release from the sea could greatly accelerate global warming.
Dr Clennel said that because the hydrates were deposited in layers on the edges off continents, if they became unstable major submarine landslides could be triggered.
Around 7,000 years ago, unstable gas hydrates caused a huge landslide off Norway, which in turn produced a tidal wave swamping much of the Shetlands.
"We've got this wonderful resource but we have to ask the big question. Do we actually want to exploit it and should we exploit it," Dr Clennel added.
 

Post-modern Ngu Ai Prat Nnan De

DAW I

Post-modern ngu ai hpa wa rai ta? masha shagu 'ndai prat' hpe shagawp tsun yang, 'Post-modern' ngu ai ga hte tsun lang nga sai. Raitim, ndai lam hpe tsun na nga yang, Post-moderns; Post-modernization; Post-modernism; Post-modernity ngu ai hpe ginhka nna mu na gaw ahkyak rai na re. Post-modern sha tsun yang gaw adjective hku sha mai tsun nga ai. E.g Post-modern prat, Post-modern masha ni. Ratim, Post-modernization nga yang gaw, gara hku hkan sa sak hkrung shangun ai hpe madung tawn ra wa sai. Dai hta kaga, Post-modernism nga yang mung, gara hku hkan sa sak hkrung ai ladat de tsun mayu nna, Post-modernity nga yang mung, condition byin nga ai lam hpe shagrau tsun ai hku sha rai nga ai. Ndai article hta gaw, Modern hte pre-modern a lam law tsun mayu nga nngai.

Masha nkau mi gaw ndai Post-modern prat kaw du nga tim, Post-modernity hta ndu shang wa lu ma ai. Post-modern a shawng na Modernism lai hku, nkau mi Pre-modernism lai ni hte sak hkrung nga ai ni law law naw rai nga ai. Ndai lam hpe hkaja ga nga yang, [15th -18th century] hta myit lai wa sai Philosophical thinkings hpe bai nhtang hka ja ra nga ai. Hpa majaw prat hpe ndai hku galai jashai kau wa sahka?

German hte French myit sawn hpaji ninghkring hte kaga ni, Kant, Hume, Hegel, Beacon, Galileo hte hpawn Rausseau kaw nna Faucault du hkra ni a galai shai wa ai myit sawn hpungtang jasat hpaji Nargis a majaw ndai mungkan gaw galai shai ai lam lawan ladan byin wa sai rai nga ai. Mi moi prat dingsang gaw shinggyim masha ni ndai lamu ga hta shingbyi machyu, du hkra ladaw hta shamyet shanat ai hte hkrit gaya, makoi, tinang lu ai atsam hte ahpre sha tam sha nna myit shadik nga ai prat sen wan hku lai mat sai rai nga ai.

Raitim, laiwa sai 400 ning ram kaw nna gaw, gang shaw dat hkrum ai mungkan masha ni tai wa sai. Chye chyang kunghpan wa ai lam mau nma hkra dan dawng wa sai. Dai majaw, mi moi nna hkan hkrat wa ai makam masham kri ni, hpun nu hpun gam ni hte sak hkrung galaw lu galaw sha lam, kanawn mazum hte makyit mahkai hku hkau lam ni nmyit mada ai de galai shai du shang wa sai rai nga ai. Dai lam ni gaw:-

1) Mungkan shingra a makoi magap nga ai Nature screts ni hpe shinggyim masha ni mu tam jai lang ai lam

2) Machye machyang ginrawn shachyaw ai philosophical hta lawan ladan hkawn hkrang wa ai lam a majaw shinggyim ahkaw ahkang hte nga sat nga sa gram kau dat ai majaw

3) Hpungtang hpaji hte jak hpaji hta n gun dat mat wa ai lam hte

4) Ndai mungkan hta nga nga sai nbung, hka, nhprang hte makoi magap nga ai (ndan dawng lu ai arai) ni hpe grau grau hka ja sawk sagawn nna jai lang wa ai lam ni a majaw rai nga ai. E.g Hkristan ni jai lang nga ai Chyum Laika hpe mung 'Screts Scripts' ngu ai rai nga ai. Yawng hkra hpe chyum laika kaw tsun da sai ,raitim nchye na ai majaw akyu npru ai ni a matu hpa nan akyu nnga nga ai. Dai hte maren, ndai mungkan a shingra tara ngu ai hpe mung nchye mu nchye hkrawk ai wa a matu nbung marawp, jan kra lawm ai hta lai hpa nan akyu npru nga ai.

Shawng daw na shinggyim masha a myit mang lam gaw, Karai wa (or) hpan da ai wa, lajang da ai lamu madu, ga madu wa kaw nna sharam ya ai daram mi la, jaw ya ai daram mi sha ngu ai myit masin a hkam la kam sham da ai hta shamyet nna sak hkrung wa sai. Dai majaw, Karai wa (or) lamu madu ga madu wa n lajang ya yang hpa mung nbyin wa lu ai. Dai majaw, jaw jau ra ai, tawngban ra ai hte shi jaw ya ai hpe shakawn ra ai ngu ai a majaw, tengman lam ngu ai gaw lamu madu ga madu kaw na byin wa sai [truth objective] rai nga ai. Anhte shinggyim masha ni n shabyin lu ai. Hpang jahtum, anhte hpe lajang da ai wa shabyin ya na re ngu ai lam rai nga ai. Dai gaw, dai ni du hkra Modern prat na masha ni a kraw e rawng nan nga ai makam tai wa sai.

Raitim, shinggyim masha a sawk bram chye na wa ai lam gaw dai hku nrai, tinang a chye chyang ai lam chyu sha sak hkrung lam hpe shading sharai ya nga ai [truth subjective] ngu ai de sa wa nga ai. Dai gaw, Reason and Reality ngu ai ga a majaw rai nga ai. Lama mi byin wa ai gaw lama mi a majaw re; hka kaba wa ai gaw, marang htu nna kun, madim daw nna kun, hkyen byawng nna kun. Dai hte maren, marang htu ai gaw summwi hte katsi kahtet a majaw kun, dai byin wa ai majaw hpa baw hta sum hkrum wa nna hpa baw hta gaw awng sharawng hpa byin a ni? myit sawn ai lam gaw hpaji tai wa sai. Lama mi byin mayu yang, kaja wa galaw ra sai, hpaji chye mayu yang hka ja ra sai, gumhpraw lu mayu yang bungli galaw ra sai. Hkam kaja mayu yang hkum hkrang hta ra nga ai malu masha hpe chye sha ra sai. Dai majaw, sak hkrung lam ngu ai gaw tinang lajang ai hku hkan sa taw nga sai.

Reason and Reality hta shamyet nna makau grup yin a byin nga ai lam ni hpe mung law law mu wa sai. Machyi makaw ai lam, myit ru yawn hkyen ai lam, pawt sindawng ai hte gasat gala ai lam ni yawng gaw shi a reason hte shi rai nga ai. Dai hku mu wa ai hpe Science ngu ai hpungtang hpaji hku mung, Technology ngu ai jak hpaji amyu myu hku mung, Psychology ngu ai myit yu ai hpaji amyu myu hte Logic and Theology ngu ai byin ra ai hte byin na kumla system ni hte bai dingdaw wa sai. Ndai lam ni hta shamyet nna architecture, art, literature, cinema, music, fashion, communication, experiences of space and time, aspects of identity, and sexuality, philosophical, political and sociological, hku nna shinggyim masha a sak hkrung lam hta achya kap nang mat wa nna prat a galu kaba ai maka kumla hpe gyin shapraw dat sai rai nga ai.

Dai hku nna, labu hpun palawng tsawm hkrak ai hpe lu hpun jang, jak shakap da ai arai hte hkawm sa lu jang, masha n gun nau ndat ai sha pyaw pyaw nga lu jang, jak rai hte matut mahkai lam awngdang nga jang, hkum hkrang hkam kaja hkra chye lu chye sha jang masha dai wa gaw prat dep ai Modern ngu ai ga hte shagawp tsun wa sai. Dai majaw, prat dep ai ngu ai byin wa na matu, arang gaw myit sawn sumru ai hte hkrang shachyaw dat ai ni a lata hta rai taw mat sai.

Galu kaba wa nga ai Asia, Myen mung zawn re ai hkan na masha ni, [grau nna ramma ni ngu ga], galu kaba wa hkra nkam gaw gap taw sai, grai yak dum sai. Galu kaba sai shara hkan she du nga mayu sai. Kraw e shi chyu pru wa ai myit ni nan, prat a kumla hpe chye na nga sai. Raitim, hkrang ngu ai lamu ga masa, mungdan ginra gaw mi moi na raw naw re ai majaw, dai shara kaw sak hkrung na matu nsin hku de layung ladawn ai zawn hkam sha nga ai. N gwi ai, nkam ai, npyaw dum ai, myit hta htep nnga ai. Pyaw ai shara kaw gaw, matsan tim pyaw dum ai, ru yak tim hkyam sa dum ai myit ni shi chyu shi rawng wa nga ai. Maigan ga du nga sai ni Buga de bai wa na kachyi mung n gwi sai. Wunpawng ramma ni hpa rai maigan de chyu sharawng nga ma ta? ndai Post-modernism hte modernism a lam hpe hka ja yang mahtai gaw asan sha re. Mung masa lam nau n ayak hkak ai hkan na ram ma ni mung dai hku sha re, anhte mungdan kaw gaw mung masa re nga nga ma ai. Kaja wa gaw HPAGA YUMGA hte NGA MU NGA MAI lam sha rai ngai ai. Dai majaw, mungdan hpe madu da tim, galaw lu galaw sha lam hta hpang hkrat taw jang, maigan de pru na sha re. Tam lu tam sha lam hte dinghku a nga ngwi nga pyaw lam hpe madung tawn ra na sha rai nga ai.

Mi shawng e tsun ai, lamu ga hpe Karai wa e hpajang da ya tim, madu ai gaw Karai wa nrai mat sai. Hpaji hte hpajang da ai ni a npu e nga ra na rai nga ai. Internet jahpu jaw ra sai, wan jahpu bang ra sai, asuya hpe Tax jaw bang ra sai hte dut ya ai shara kaw mari sha ra sai. Yawng a ntsa e Karai wa nga ai ngu chye da tim, Karai wa hte tinang matut mahkai nna nga lu na lam mi nhku nga ai. Dai majaw, hpaji hte galaw ai ni hte hpaji rau bai htang ra wa sai. Ngai hpaji nchye ai majaw katut sha ni ai ngu ai gaw masha shagu hta rawng nga ai. Hpaji chye mayu ai hkrai re. Tinang katut sha ai gaw, hpaji nchye nna re ngu ai hpe gaw ndum shamyi kraw e shara la taw nga sai. Karai wa e n yu nna gaw nre, nchye nna she re, dai majaw Karai wa lajang ya na hte ngai nan lajang la ai gaw grau manu nga ai. Dai majaw, Modern prat hta, yu maya hkai lu hkai sha ai prat kaw na jak hte hkai sha ai de gayin du wa sai. Hpang daw de gaw, jak hte hkai ai nrai, jak hte galaw ai lu sha she sha ra mat sai.

Mungkan ga hpe Karai wa hpan da tim madu ai gaw hpaji chye nna sut su ai shinggyim masha ni rai nga ma ai. South Africa na Desmontutu (Desmond Tutu) Anglican Bishop, Noblepricewinner wa tsun ai, 'shan hpraw ni sa nna hkristan shatai mani ai, anhte hpe myi di nna akyu hpyi na sharin ya nhtawm, anhte mi di let kyu hpyi ngut nna myi hpaw dat yu yang, anhte a lamu ga yawng hkra shanhpraw ni hkrai madu la taw nga masai' nga ai. Ndai lam ni hpe Modern prat kaw she byin lai wa sai. Anhte amyu ni kaw pyi garai ndu shi ai ngu na kun nchye ai.

Postmodern prat gaw, ndai Modern prat hta grau tsang ra nna lawan la nga ai. Anhte ni hpa byin nna hpa tai na gaw shingran pyi n gwi mu ai law......raitim, anhte shadu ai makam gaw, anhte hpe dai zawn re ai kaw na Karai wa naw hkye hkrang mawai shaw la dam nhten!!!!!!! nga ma ai.

NEW YEAR Ngu Ai Shaning Nnan

Shaning nnan ngu ai hpa wa ta? hpa hte seng ai kun? kade daram wa anhte a sak hkrung lam hte seng nga a ta?

Labau: BC 2000 ram kaw nna Mesopotamia or Babylon or ya na Northern Iraq, shinggyim ring chying hpang ai shara hta Festival ngu ai poi hpe galaw law rai ma ai lam chye lu ai. Ndai poi gaw, hkai lu hkai sha ai mangai ten hta nlung nnan hkam la ai ten rai na ang sai. Hkru kat wa lu na nhpang, sak matut hkrung lu na ginjang rai nga ai majaw lamu ga madu hpe chyeju dum ai, du hkra ladaw shabyin ya ai wa hpe kungdawn ai hte du na ten hta mung grau hkrak ai hku hpajang ya na myit mada ai masat masa rai na re. Dai majw, Bala hpara zawn re ai nsi nai si sha-awng ya ai Hpara ni byin pru wa sai. Ndai poi ni hpe March shata or April daram hkan galaw law rai ma ai nga ai.  Dai maren, Egutu mung ngu ai ya na Egypt kaw mung March shata hta galaw law re ai nga ma ai.

Raitim, AD 46 du ai shaloi gaw, Roman Emporor Gaius Julius Caesar (Master of Italy) kaw nna, ya na January shata hta shaning nnan galaw na bai lajang kau dat sai nga ma ai. Dai gaw, Roma hpara rai nga ai Janus ngu ai man lahkawng kap ai nat hpara a mying rai nga ai. Myiman maga mi shaning dingsa hpe yu, maga mi gaw du na shaning nnan hpe yu rai u ga ngu ai lachyum la nna dai hpara a mying hte lakap nhtawm, January ngu ai byin wa sai. Nkau mi gaw Gregory year mung tsun ma ai. Ndai shaning masat ai hpe Yesu shangai wa tim n gram kau da wu ai. Dai majaw, Hkristu shaning hta raitim mi na hku naw hkan nang nga ai.

Amyu shagu hta shaning nnan ngu ai nga ai. Miwa, Kayin, Myen hte Asuya Calenda nga nna Myen mung kaw shaning nnan 4 nga ai. Jinghpaw Wunpawng amyu ni kaw mung nga ai. Dai gaw, October hta ang nga ai. Nlung nnan sha hpang ai ten re. Nlung nnan gaw moi de October kaw shaloi yi mam myin ai ten re. Hkama yi ngu ai Yi Nu Yi kaba gaw loi mi hpang hkrat tim, shaloi yi ngu ai gaw loi mi jau ai. Mam nnan sha ai ten hta Nmi htu sha ai gaw, shaning nnan a namchyim kaba rai nga ai.

Nmi ngu ai hpa ta? Mam ni garai nmyin shi ai ten e di mayut nna kabaw or gangau ai hte htum hta htu dat ai shaloi, n gu nre ai sha Nmi ngu ai byin wa ai. Kalang ta sha yang kya nna nam chyim rawng ai. Dai hpe shanam hte jum hte htu dat ai shaloi, nsam tsit tsit re ai n gu tum shakya ni byin wa nna, Nmi htu sha ai ngu ai rai nga ai.

Chyum Masa: Chyum laika hku yu ga nga yang daw masum hku mu lu na re. 1. Nlung nnan sha ai masat, 2. Egutu kaw na lawt wa ai masat hte 3. Yesu a hkam la ai sharin acyin la hta mahta nna sawn yu mai nga ai.

1. Chyum laika a shawng shawng daw hta Ka-in hte Abela a hkungga Karai Kasang kaw nawng ya ai lam gaw Festival byin wa sai. Dai majaw, laning mi a nsi nai si hte chyeju shakawn ai lam hta Karai Kasang a ra sharawng ai hte nra sharwng ai hpe daw dan ai ten rai nga ai. Dai majaw, kaja tim n kaja tim, Karai Kasang ra sharawng ai byin  wa hkra gaw shinggyim masha ni myit ra wa sai.

2. Egutu kaw na pru wa ai aten hpe shalai wa ai poi hku Yuda masha ni shaning shagu galaw ai. Shanhte a shaning nnan gaw amyu nnan gaw de hpang ai ningdaw langai rai nga malu ai. Dai hte seng nna, Yuda ni a shaning hti ai hte nhtoi hti ai lam gaw ya na Calenda hte shai ai lam mung nga nga ai. Shanhte mung, Lamu kap shata or Luna calenda hku yu ma ai. Lani mi ngu ai nhtoi gaw jahpawt jan pru ten kaw nna, shana jan shang ten du hkra  sha re. Dai hte maren, shata mi ngu ai mung nhtoi 29.5 sha rawng nna, laning mi hta nhtoi 354 rai nga ai.Masha si yang, dai shani lup ra ai or jan garai nshang yang lup ra ai ngu ai gaw, hpang shani ngu ai hpe ndu shangun mayu ai lam rai nga ai.

3. Yesu a shaning nnan gaw shani shagu hte aten shagu re lam tsun ai. Dai gaw masha ningnan tai nga na lam sha re. Hpawt ni ngu ai hpe mung hkum tsang, mani ngu ai hpe mung hkum myit , ya ngu ai byin nga ai aten ladaw hpe chye na nna hkan sa nga mu [Mahte 16:2-4]. Du wa na ten hta hpa byin na gaw, nanhte hte nseng ai. Ndai prat na lam hpe chye yu ginhka nna hpa galaw ra ai hpe dum mu; nga ai rai nga ai. Ntsa malen u ni hte prang na hkalaw pan hpe gasi madun nna mung shadum da sai. Ndai lam gaw, shaning nnan, dingsa ngu ai hte shai wa sai. Asak hkrung lam hte kapyawn ai machye machyang lam rai wa sai.

[Shakawn kungdawn 8:5] hta shinggyim masha hpe Karai Kasang hta loi hprut di nna hpan da sai nga ai hte gindun nga ai. Dai gaw, hpaji rawng ai hku nga mu, nga ai rai nga lu ai. Wisdom ngu ai hpaji hte nga jang Karai wa hte loi hprut re ai power atsam hte hpring na rai nga ai. Shaloi, ndai power hpe anhte ni gara hku lu na?  power gaw knowledge re, knowledge gaw power re, nga nna Beacon [1561-1626] tsun ga ai.  Ndai power lu na matu action ngu ai magam bungli hte kapyawn nga ai. Magam bungli gaw sharin la ai machye machyang hte kayau nga ai rai nna, dai machye machyang gaw mungkan a makoi magap nga ai arai ni hpe mu lu na lam rai nga ai. Dai arai ni hpe mu lu ai ni gaw, hpaji rawng ai ni tai nna hpaji dai gaw magam bungli hte hkrang shapraw dat ai shaloi, power ngu ai byin wa sai. Dai power gaw Karai Kasang hte loi hprut re ai shinggyim masha power rai nga ai.

Dai majaw, Yesu ra ai gaw, du na shaning ting hta ngwi pyaw lu uga myit mada nga na malai, ya ta tut sak hkrung nga ai ten hta power hta nga lu na, chye chyang ai hte hpring nna Karai Kasang hpan da ai shawng na marai atsam hte kup tsup nga na ra nga ai. Hkristan tai ai ni teng sha hkawn hkrang da ra ai Karai Masa langai rai wa sai. Raitim, Hkristan ni gaw, myi hte mu lu ai magam amu ni hta dam wam taw nga ai. Dai dam taw ai gaw, Pawlu a sharin achyin ai Socialogical practise hta dam nga ai lam rai nga ai. Hkristan sak hkrung lam gaw Karai Kasang a yaw shada ai hte Yesu a htet da ai lam nre ai sha, Kasa Pawlu a hkang da ai sak hkrung lam hta madung rai wa sai.

Dai gaw, shada chye na rap ra ai shinggyim wuhpawng hpe tsawra myit ngu ai hte gaw de na ngu ai rai nga ai. Dai majaw, Yesu tsun ai, 'Na a htingbu wa hpe na a hkum hte maren tsawra u' nga ai hte, Hkristan masha ni a makam masham lam hta tsaw dik ai ga kanu tai wa sai. Shada ntsaw ra lu ai wa a matu Hkristan sak hkrung lam hpe n madu lu nga ai. Hkristan sak hkrung lam hta nhkawm nsa ai wa gaw, Karai Kasang hte tsan gang na lam byin wa sai. Ndai lam gaw, Karai Kasang ra ai lam re ngu nna Pawlu a sharin achyin ai hte jahkum shatsup da sai rai nga ai law...